En el horizonte, la eternidad. Hombre y mujer de ausencia infinita. Luz dorada de amanecer, ocaso de oscuros velos que esconden un secreto.
Mujer de rostro precioso y corazón elevado. Mujer silenciosa de origen noble. No duermes, esperas; no callas, gestas, Mujer Blanca.
Hombre recio en perpetua vigila, altépetl, montaña, corazón de varonil latido, numen de guerreros esperando la noble batalla, Cerro Humeante.
Serranías perpetuas de indeleble tiempo, leyendas ciertas en la memoria mexictli.
(¿Qué preguntas harás,
cuna de huizaches
–cerro sagrado-
a la ciudad eterna
que ahora se muere?)
La ciudad se me escapa de las manos, es un corazón latiendo fuera de su cavidad. Es ya una luz lejana detrás de las montañas, un resplandor, un eco vago que no se acaba de destruir. Vida sobre vida, cada mudo estruendo desde sus entrañas retumba en mis oídos. Todos están sordos ya, la música suena, pero no se escucha, es un alma en pena.
Más allá del filo azul de las montañas, la ciudad se tiende inerme, luz sin brillo, voz recalcitrante de mudos y sordos barullos. No hay más tiempo; desde aquí la escucho pasar lánguida y cansada, mujer antigua, estéril, sin progenie, presencia incierta de hombres y mujeres como sombras difusas. Ya no hay ruido, solo un tic tac solemne esperando, vacío el fin de los tiempos.
Invoco al colibral
Señor del Todo y del Junto
Al Tezcatlipoca Negro
Y al Rojo
A mi madre Tierra –Tonantzin-
A Coatlicue
Y a Ometéotl
Irrumpo con voz mestiza
A los dioses de mi tierra
Yo no sé cómo hablarles
Ni cómo invocarlos
Será por eso
Que no me responden.
Koyotlatsahtsilistle
Ipan tlaltikpak, totonaltin ahmo tlamis. Tlakatl wan sowatl axkana istoskeh. Itlawil kostik tlanextihle, chotlakihle ika itlilpayohwan kitilah itlamatilis.
Sowatl kipia iyeyekxayak wan ikualyolotsin. Xtlatohke sowatl ipan kostlanextihle. Xticochi, tichias; titlahtos, timixiwis, Istaksowatl.
Chikawak tlakatl kikuikuitlawis, altepetl, tepetl, okichyolo, ichoyotsin yayaohkeh kinechiskeh chimahle wan mitl, Popokatepetl.
Tepeyoh ahmo poliwiskeh ipan totonaltin, ipan kawitl.
(¿Ton tiktlatlanis,
wixachkosohle
-choyotepetsintle-
nin xmiktik altepetl
naman imikilistempan?)
Altepetl yah ipan nonmahwan, sen yoltik inoyolo kiawak nelpanchikiwitl.
Sen tlawihle wehka tepenalko, sen tepitentsin tlawihle ahmo mopolohtok.
Yolistle ipan yoltik, sehse tlahle, sen tlatsiline ahmo kikakis kiwitekis nonakayohwan. Nochi tlakameh nonontin, tsilinis tlatsotsonahle tel ahmo kikakis, sen nahmanke iteyolia.
Ach wehka imatlaltempan tepeyoh, altepetl moteka yun chikawak, ahmo totonke tlawihle, xihiyoh nonontin wan tsatsahtin. Te chotlak; nikan nikakis kipanos yoyolik wan tekipanohke sen ilama, iknosowatl, xilnamikilis tlakameh wan sowameh isewayohkapo. Xunka tlatsiline, sayo sen mawistik tik tak kinechis, xtenke, tlamis totonaltin.
Niktsahtsas witsihtsihle,
Ipalemowani,
tlilTeskatlipoka
wan chichilTeskatlipoka,
nonantlaltsin -Tonantsin-,
Koatlikuex
wan Ometeotl.
Nikixtsahtsas ika nokoyotlahtol
ichoyotsihtsihwan notlaltsin.
Ahmo nimate kemen
nikixtlahtos
yun nikixtlatlauhtis.
Kema welis ipampano
ahmo nechnankiliskeh.
*
De la antología México-Tenochtitlan. Cinco centurias en flor, 2021.
Traducción al náhuatl: José Carlos Monroy Rodríguez.
Imagen: Invocación Mestiza, Pilar Espínola, 2021.


Tu voz también orbita. Dejala girar aquí abajo.